Klachten als radar voor kansen

Zeg je Herman van der Meer, dan zeg je passie voor het recht. In zijn werkende leven zie je dit terug in mooie carrièrestappen en mooie verhalen. Recent nam hij afscheid als president van het Gerechtshof Amsterdam en als voorzitter van de Raad van Toezicht van Onderwijsgeschillen. Een gesprek met een man met een indrukwekkende staat van dienst en een aanstekelijk gevoel voor rechtvaardigheid.

Betekenis

Bijna zijn hele leven heeft Herman van der Meer last van een bovenmatig rechtvaardigheidsgevoel. ‘Vroeger had ik een oom die sociaal advocaat was. Als hij langskwam, deelde hij altijd mooie verhalen. En dan niet mooi in de betekenis van sappige verhalen, maar oprechte verhalen over mensen die hij bijstond. Mensen die zonder zijn hulp nooit hun gelijk hadden gehaald. Dat heeft mij getriggerd om mezelf in te zetten om betekenisvol te zijn en iets substantieels in het leven van een ander te betekenen.’

Emoties

Van der Meer begon als sociaal advocaat en had zelf aan oprechte verhalen geen gebrek. ‘Je levert een bijdrage om zaken op een eerlijkere manier op te lossen dan het recht van de sterkste. Als mensen je dan bedanken voor wat je hebt betekend, dan vergeet je hun emoties niet snel.’
Na zijn rol als advocaat maakte hij de overstap naar rechter. ‘Als advocaat merkte ik dat ik met mijn eigen klanten aan het onderhandelen was, omdat er ook iets te zeggen was over het standpunt van de overkant.’ Na veel mooie stappen binnen de rechterlijke macht nam hij recent afscheid als president van het prestigieuze Gerechtshof Amsterdam.

Impact

In zijn werk voor Onderwijsgeschillen combineerde hij zijn gevoel voor rechtvaardigheid met liefde voor het onderwijs. ‘Zelf heb ik altijd lesgegeven. Op mijn vierentwintigste werd ik advocaat en twee jaar later begon ik als docent voor advocaten. Dat doe ik nu nog steeds, al bijna 40 jaar.’
Zijn liefde gaat ver. Eerst werkte hij ruim 10 jaar als voorzitter van de Landelijke Klachtencommissie, daarna 9 jaar als voorzitter van de Raad van Toezicht. ‘In sommige dossiers voelde ik de spanning van grote maatschappelijke thema’s. De wereld van onderwijs is een leefgemeenschap waarin de spanning van samenleven zit. Omdat elke uitspraak impact op de maatschappij heeft, is zorgvuldigheid erg belangrijk. Die bewaakte ik in beide functies.’

Zelfredzaam

In zijn jaren bij de klachtencommissie heeft hij scholen leren omgaan met klachten. ‘In het begin moesten veel scholen nog ontdekken hoe ze met klachten om moesten gaan. We hebben hen wakker geschud, bewustzijn gecreëerd en zorgvuldigheid versterkt. Klachtenbehandeling professionaliseerde en scholen waren steeds meer in staat om zelf een deel van de klachten op te lossen. Een ontwikkeling waar ik trots op ben.’

Openheid

Als voorzitter van de Raad van Toezicht was hij getuige van een belangrijke ontwikkeling. ‘Door het professionaliseren van Onderwijsgeschillen probeer je de norm in de markt te stellen. Dat is gelukt. Klachtenbehandeling is niet meer iets dat je er in de avonduren bijdoet. Je moet klachten serieus nemen, de waarde ervan inzien en klachten als radar voor kansen zien.
Veel instituties hebben naar individuele burgers een zekere professionele arrogantie ontwikkeld. Bovendien hebben professionals snel de neiging om te zeggen dat ze het met een klacht niet eens zijn. Dat is een verkeerde benadering. Wat heeft iemand gedreven om een klacht in te dienen? Wat heb ik eraan bijgedragen om dat te veroorzaken? En wat kunnen we verbeteren om dit te voorkomen? Een persoon komt jou een boodschap brengen. Sta je daarvoor open? Klachten zijn een teken van open communicatie. Meneer Poetin hoort nul klachten, vermoed ik.’

Tempo

Op 1 april heeft Van der Meer zijn voorzittershamer overgedragen. Zijn advies was simpel. ‘Ik ben meer van de daden dan de woorden. We hebben een jaar samengewerkt en mijn opvolgster - Mr. Marg Janssen-Witteveen - heeft kunnen zien hoe ik het doe en het heeft weinig zin daar veel woorden aan te wijden. Het is aan haar om haar eigen invulling aan het voorzitterschap te geven en daar heb ik alle vertrouwen in. Ik geloof dat de organisatie er goed voor staat en voldoende zelfkritisch is om zichzelf te blijven vernieuwen om niet de Kodak van het onderwijs te worden.’
Van der Meer ondertitelt die verwachte vernieuwing. ‘Het gaat om tempo en tevredenheid. Men wil morgen en niet volgende maand een oplossing. Wees ervan doordrongen dat elke dag uitstel zonde is. De snelheid van de samenleving is in de veertig jaar dat ik professioneel actief ben ongelooflijk toegenomen. Tempo is geen reden om de kwaliteit te laten vieren, maar het is zelf een kwaliteitsaspect.
Maak naast die snelheid ook werk van het klanttevredenheidsonderzoek. Zelfgenoegzaamheid is een valkuil voor elke professionele organisatie die het goed doet. Sta zelf open voor klachten en organiseer de tegenspraak. Met tempo en tevredenheid heb je voor de komende jaren twee mooie thema’s te pakken om scherp te blijven.’

Burgerschapszin

Zijn passie voor rechtvaardigheid behaagde ook de koning. Eind april is Van der Meer benoemd tot Officier in de Orde van Oranje-Nassau. Voor mensen die hem kennen is de onderscheiding op zijn colbert geheel op zijn plaats. Voor hem was het een verrassing. ‘Zojuist heb ik de foto’s teruggekeken en daar zag je op mijn gezicht het ongeloof.’
Ook al treedt Van der Meer in de nabije toekomst minder op de voorgrond, zijn passie voor het recht zal blijven opspelen. ‘Ik zou wel voor jongeren een vorm willen vinden waarop rechtvaardigheid raakt en boeit. In een leiderschapstraject sprak ik een Italiaanse rechter die ooit het onderzoek ‘Mane pulite’ (schone handen) rond de maffia leidde. Omdat hij besefte dat hij het land niet kon redden, besloot hij om bij kinderen te beginnen. Hij werd docent en schreef een kinderboek over de betekenis van rechtvaardigheid. Zelf zie ik het als uitdaging om jongeren enthousiast te maken voor het recht, bijvoorbeeld binnen het schoolvak burgerschapszin. Om het besef over te dragen dat iedereen er wat aan heeft als je je aan afspraken houdt. Recht voor en door de nieuwe generatie.’

mr. Herman van der Meer

 

Vond u deze informatie nuttig?

CAPTCHA
We willen graag even valideren of u een echte gebruiker bent.