'Met een milde opstelling help je jezelf en de maatschappij een handje'

Begin februari nam mr. Jannigje Willems afscheid als voorzitter van de Landelijke Bezwaaradviescommissie Toelaatbaarheidsverklaring (LBT). Ze begon bij deze commissie op het moment dat deze net was opgezet. Dat was in 2014 bij de invoering van de Wet passend onderwijs. Tot haar recente benoeming bij de Raad van State zette ze zich vol overgave in. Met een gevoel van waardering, warmte en tevredenheid kijkt ze terug.

Speciale band

Acht jaar geleden was Jannigje Willems direct enthousiast over de vacature van vicevoorzitter van de LBT, die zich bezighoudt met de advisering van samenwerkingsverbanden in geschillen over de toelaatbaarheid van leerlingen tot het speciaal (basis)onderwijs. ‘Omdat mijn oudste kind van passend onderwijs afhankelijk was, had ik daarbij een bijzondere persoonlijke betrokkenheid. Die betrokkenheid bij kinderen die in het onderwijs wat extra’s nodig hebben kon ik mooi combineren met mijn juridische kennis en de ervaring die ik in mijn vak van rechter inmiddels had opgedaan.’ Ze solliciteerde, startte als vicevoorzitter en werd na vijf jaar voorzitter.

Verfrissing

Willems rolde in 1997 direct van de universiteit als rechterlijk ambtenaar in opleiding de rechtspraak in en voelde na een aantal jaar sterk de behoefte om te onderzoeken wat zich daarbuiten afspeelde. ’Toen ik een tijdje rechter was, wilde ik mijn horizon verbreden en mij ook buiten mijn werk in de rechtspraak nuttig maken. Met nevenfuncties bij de commissie van toezicht van een detentiecentrum, bij de klachtencommissie van Slachtofferhulp en bij Onderwijsgeschillen verruimde ik bovendien mijn perspectief en verrijkte ik mijn eigen ontwikkeling.’ Ook werken als docent bij het opleidingsinstituut van de Rechtspraak en het Openbaar Ministerie (SSR) zorgde voor de nodige verfrissing. ‘Ik mocht zo bijvoorbeeld bijdragen aan de opleiding van nieuwe rechters. Het mooie daarvan is dat je met gretige en leergierige professionals werkt die echt wat in hun mars hebben, die het vak willen leren en met een frisse blik de vragen stellen die jij jezelf allang niet meer stelt. Je gaat steeds weer terug naar je eigen basis door te reflecteren op wat je doet en vindt en waarom. Zo relativeer je ook je eigen opvattingen en oordelen.’

Expertisemix

Binnen de commissie waardeerde ze de relativering van het belang van haar rol als de jurist.  De commissie bestaat uit professionals met verschillende expertises op het gebied van passend onderwijs. ‘Om tot een goed resultaat te komen, merk je dat je gewoonweg niet zonder elkaar kan. Natuurlijk heb je een jurist bestuursrecht nodig en was mijn ruime ervaring als rechter van toegevoegde waarde, maar in de complete context van een zaak is mijn juridische kijk slechts één invalshoek. Ik vond die relativering verfrissend.  Ik breng mijn werkende leven door op een werkvloer vol juristen. Daar is het relativeren van het belang van de juristerij meestal juist niet zo voor de hand liggend. Het gebeurt daar in elk geval soms te weinig, naar mijn smaak. In de LBT is het juist de mix aan expertises van alle commissieleden die een wijze oplossing dichterbij brengt.’
Vanaf het begin stuurden Onderwijsgeschillen en de LBT aan op deze brede mix aan expertises. ‘Ten opzichte van andere commissies van Onderwijsgeschillen is besloten om voor de LBT een extra lid in te zetten. Naast een rechter/jurist als voorzitter bestaat de commissie steeds uit een orthopedagoog, een jeugdarts en een onderwijskundig bestuurder. Deze expertises vullen elkaar ontzettend goed aan als het gaat om het beoordelen van de zaken. Met hoge kwaliteit en, ik geloof dat ik dat wel mag zeggen, een breed draagvlak voor onze adviezen als resultaat.’

Intentie

Willems benadrukt het belang dat partijen zich gehoord moeten voelen. ‘Alles draait voor mij om procedurele rechtvaardigheid. Dat mensen niet alleen op papier juist worden behandeld, maar dat ze dat ook zo hebben ervaren. Dat hun verhaal echt is gehoord, dat ze een stem hebben gehad in het verloop, dat ze respectvol behandeld zijn. Bij ouders en scholen zit vaak veel emotie. Als je als commissie tijdens een hoorzitting ruimte biedt voor die emotie en voor het verhaal erachter, zie je dat het bezwaar niet altijd over de genomen beslissing gaat. Vaak ligt de oorzaak in misgelopen communicatie. Voor mij was het altijd een doel om tijdens de hoorzitting op tafel te krijgen waar het echt om gaat, waar de pijn zit.’ Dat was lang niet altijd het resultaat van de besluitvorming, maar vaak de weg ernaartoe. Die gesprekken met partijen leverden soms verrassende uitkomsten op. ‘Als commissie haalden we de meeste voldoening uit zaken waarbij de oplossing op zitting ontstond. Pratend met ouders, scholen en samenwerkingsverbanden ontdek je dan dat dingen spelen die om een andere oplossing vroegen. Dat zijn mooie momenten. Dan zie je op de zitting het geschil tussen partijen verdampen.’
Als Willems een nieuw schoolvak zou moeten bedenken om aan de maatschappij te geven, dan is dat dan ook Mildheid. ‘Als je uitgaat van de goede intentie van de ander, ontstaat er iets mooiers dan als je uitgaat van tegenstellingen. Met een milde opstelling help je jezelf en de maatschappij een handje. Waar je het ook met elkaar over oneens bent, ga er van uit dat ook de ander goede intenties heeft en handelde uit dezelfde goede bedoelingen als je zelf deed, ook al denk je verschillend over wat het goede antwoord is. Die mildheid voorkomt misschien wel wat schuren en intolerantie in de maatschappij.’

Samen

De ex-voorzitter stuurde graag op een empathische manier aan op meer begrip. Dat ziet ze dan ook als een mooi aandachtspunt voor de toekomst. ‘Eind vorig jaar organiseerden Onderwijsgeschillen met de LBT naar het idee van commissielid en rechter Ronny van de Water een bijeenkomst voor samenwerkingsverbanden. Daar lieten we zien hoe de LBT haar werk doet en hoe de commissieleden vanuit hun verschillende expertises naar dossiers kijken. Elkaar ontmoeten, perspectieven delen en elkaar nog beter begrijpen. Ik hoop en twijfel er niet aan dat de commissie daaraan een bijdrage zal blijven leveren.’
Zelf moet Willems vanwege de overstap naar de hoogste algemene bestuursrechter van ons land, de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State, nu afscheid nemen van de LBT. De Raad van State oordeelt namelijk over dezelfde zaken als waarin de commissie adviseert. Als het aan haar ligt, geldt het afscheid van Onderwijsgeschillen niet voor altijd. ‘Ik kijk met waardering, warmte en tevredenheid terug op de samenwerking en hoop dat onze wegen weer zullen kruisen. Ik vind het werk van Onderwijsgeschillen belangrijk genoeg om mijn tijd en energie in te steken.’

 

mr. Jannige Willems

 

Vond u deze informatie nuttig?

CAPTCHA
We willen graag even valideren of u een echte gebruiker bent.