Steeds vaker werken basisscholen en kinderopvang samen in een IKC. Deze themapagina beschrijft in hoofdlijnen wat een IKC is en welke klacht- en geschilprocedures zich bij een IKC kunnen voordoen.

Wat is een IKC?

Integrale Kindcentra zijn er in vele organisatievormen. In de meest vergaande vorm zijn onderwijs en opvang geïntegreerd. Daarbij is sprake van één organisatie, één team en één gebouw. Deze themapagina gaat daarover. Binnen zo'n IKC vinden kinderen van 0 tot 13 jaar onderdak. Er is één opvoedkundige en onderwijskundige visie. Op basis daarvan biedt het IKC één doorlopend programma aan.

Omdat het IKC zowel onderwijs, dagopvang en buitenschoolse opvang (bso) combineert, kan het doorlopend programma voor onderwijs en opvoeding tijdens de schooltijden uitgevoerd worden en in aangepaste vorm gelden voor dagopvang en de buitenschoolse uren.

Een IKC is vaak open van 07:00 uur tot 19:00 uur, ook tijdens de schoolvakanties. Daardoor is er veel tijd om te kunnen werken aan het integrale programma. Typisch voor het IKC is, dat er minder sprake is van jaargroepen in eigen lokalen. Zo'n IKC heeft grote werk- en speelruimten (leerpleinen). Elk kind heeft een eigen ontwikkellijn, en leerjaren kunnen verticaal gemengd zijn waardoor jongere en oudere leerlingen bij elkaar zitten. Er zijn specifieke voorzieningen, zoals een kookstudio, laboratorium, naaiatelier, werkschuur, of een groentetuin.

Het ontwikkelings- en leerproces wordt ondersteund vanuit één team. Zo kan de klassenassistent bijvoorbeeld ook werken bij de voor- en naschoolse opvang. Kinderen in een IKC hebben een vaste mentor of coach. De samenwerking tussen alle begeleiders van een leerling is geïntegreerd. Dit wil zeggen dat de begeleiders van de buitenschoolse opvang en het onderwijs hun kennis, informatie en handelen met elkaar afstemmen.

Door inschrijving van het kind sluiten het IKC en de ouders in feite een overeenkomst. De schoolgids met daarin alle schoolregels maakt daar onderdeel van uit. Bij een IKC is het nodig dat in de overeenkomst afspraken staan over privacy en de uitwisseling van informatie tussen dagopvang, buitenschoolse opvang en het onderwijs.

Daarnaast kunnen er maatwerkafspraken zijn over de buitenschoolse opvang, de dagopvang en de tussenschoolse opvang. Die afspraken worden apart geregeld tussen de 'kinderopvangtak' van het IKC en de ouders. Verder kunnen er tussen het IKC en de ouders afspraken bestaan over voor- en vroegschoolse educatie. Dit is ondersteuning die de gemeente betaalt voor kinderen met een risico op onderwijsachterstand.

Klachten en geschillen

Ondanks dat het IKC werkt als één organisatie met één team, blijven voor onderwijs en kinderopvang de eigen wettelijke kaders gelden. Elke 'tak' heeft zijn eigen wettelijke waarborgen, geschillenregelingen en -commissies.

Onderwijs

Voor de 'onderwijstak' van het IKC geldt de onderwijswetgeving. In de schoolgids staat vermeld bij welke klachtencommissie de 'onderwijstak' (of schoolbestuur) van het IKC is aangesloten. Veel scholen zijn aangesloten bij de Landelijke Klachtencommissie Onderwijs (LKC). Een klachtencommissies in het onderwijs geven een oordeel over de klacht in de vorm van een advies aan het schoolbestuur. Ouders kunnen er geen geldvorderingen indienen. Aan de behandeling van de klacht door een landelijke klachtencommissie voor het onderwijs zijn voor ouders geen kosten verbonden.

Kinderopvang

Bij geschillen over de kinderopvang gelden de Wet Kinderopvang, plus de overeenkomst met algemene voorwaarden van de 'kinderopvangtak' van het IKC. Als basisregel geldt dat ouders de klacht eerst indienen bij de kinderopvangorganisatie zelf. Mocht dit niet tot een oplossing leiden, dan kunnen de ouders advies vragen over de klacht bij het Klachtenloket Kinderopvang in Den Haag. Het Klachtenloket kan helpen om tot een oplossing te komen. Indien nodig biedt het bemiddeling of mediation aan. Hier zijn geen kosten aan verbonden. Als het niet lukt de klacht op te lossen of als de ouder geen gebruik wil maken van het Klachtenloket, dan kan een geschil worden ingediend bij de Geschillencommissie Kinderopvang in Den Haag. De Geschillencommissie Kinderopvang doet een uitspraak in de vorm van een bindend advies. Een ouder kan er ook een geschil indienen over (financiële gevolgen van) het contract met de kinderopvang/bso. Bij indiening betaalt men € 25,-- griffiekosten. Wordt men in het gelijk gesteld, dan worden deze kosten door de tegenpartij vergoed. De Geschillencommissie Kinderopvang behandelt geen geschillen over onderwijs, zie uitspraak 37211 / 42920​.

Tussenschoolse opvang

Het IKC moet, net als elke basisschool, een voorziening treffen voor tussenschoolse opvang: dit is een middagpauze op school onder toezicht. Als de kinderopvangorganisatie de tussenschoolse opvang uitvoert, dan is die als uitgangspunt verantwoordelijk.[1] Voert de onderwijstak de tussenschoolse opvang uit, dan is die het aanspreekpunt voor een klacht. Veel hangt echter af van de situatie. Zo nam de LKC een klacht over tussenschoolse opvang in behandeling, ondanks dat de school die opvang had uitbesteed. Behandeling door de LKC was mogelijk omdat er voldoende verband bestond tussen de klachtsituatie en de school. Bijvoorbeeld in klacht 104530.

Buitenschoolse opvang

Het IKC moet, net als elke basisschool, zorgen dat er buitenschoolse opvang (bso) is. De beslissing hierover valt onder de onderwijswetgeving, zodat daarover een klacht kan worden ingediend bij de klachtencommissie waar de school bij is aangesloten. Dit was bijvoorbeeld het geval in klacht 107777.

De school is niet verantwoordelijk voor wat er op de bso gebeurd.[2] De organisatie die de bso verzorgt is verantwoordelijk voor het afhandelen van klachten. Als de 'kinderopvangtak' van het IKC ook de bso verzorgt, dan kan de Geschillencommissie Kinderopvang het geschil kan behandelen. Zie bijvoorbeeld 121771. Dat de bso binnen het schoolgebouw wordt aangeboden maakt dat niet anders.[3]

Voor-/vroegschool & wendagen

Voorschoolse educatie wordt uitgevoerd door de 'kinderopvangtak' van het IKC.[4] Dit komt omdat voorschoolse educatie valt onder de kwaliteitseisen van kinderopvang.[5] Hierdoor is het uitgangspunt dat een klacht eerst moet worden ingediend bij de 'kinderopvangtak' van het IKC en pas daarna bij het Klachtenloket Kinderopvang.

Vroegschoolse educatie is bedoeld voor kinderen met een (taal)achterstand in groep 1 en 2 en wordt binnen het IKC uitgevoerd door de 'onderwijstak'[6], zodat de klachtencommissie van het onderwijs hierover een klacht in behandeling kan nemen.

Wendagen zijn dagen die een driejarige (vanuit de dagopvang van het IKC) gaat wennen in onderwijsgroep 1.[7] Daar dient in het ontwikkeling- en onderwijsprogramma van het IKC, in ieder geval vanuit het perspectief van kinderopvang[8], een aparte beschrijving voor te zijn. De juridische situatie van driejarigen in het basisonderwijs is van veel variabelen afhankelijk.[9] Bij een geschil over wendagen is het daarom verstandig om voor het indienen van een klacht eerst even te bellen met het secretariaat van de klachtencommissie of het Klachtenloket Kinderopvang.

Zomerschool - Vakantieschool

Een zomerschool of vakantieschool biedt leerlingen met onderwijsachterstand extra onderwijstijd, meestal in een periode van twee weken. Hiervoor is het IKC een voor de hand liggende locatie, omdat het open is tijdens schoolvakanties. Een zomerschool is gericht op onderwijs, niet op opvang. Het onderwijs moet worden gegeven door leerkrachten. Als de onderwijstak van het IKC de zomerschool uitvoert, kunnen klachten hierover bij de klachtencommissie van de school worden ingediend.

Verlengde schooltijd

Bij verlengde schooltijd krijgen leerlingen een of meer dagen per week enkele uren langer les, vaak voor taal en rekenen. Of om de sociale ontwikkeling van leerlingen te versterken. Daar zijn allerlei budgetten voor. De verlengde schooldag kan zowel ’s ochtends zijn door eerder te beginnen of ’s middags door langer door te gaan. Ook kunnen er extra uren worden lesgegeven op woensdagmiddag. Verlengde schooltijd past goed in het concept van het integraal kindcentrum. Als de onderwijstak van het IKC de verlengde schooltijd uitvoert, kunnen klachten hierover bij de klachtencommissie van de school worden ingediend.

Medezeggenschap en inspraak

Een IKC moet, door de combinatie van onderwijs en kinderopvang, aan drie medezeggenschapswetten voldoen. Daardoor kunnen op een IKC een medezeggenschapsraad, een ondernemingsraad en een oudercommissie naast elkaar bestaan, elk met eigen bevoegdheden. Dat veroorzaakt knelpunten waardoor een IKC soms kiest voor een andere inrichting van de medezeggenschap. Daarover is alles te lezen in het advies van het Expertisecentrum van Onderwijsgeschillen uit 2017: "Advies medezeggenschap in integrale kindcentra". Dit advies is als download beschikbaar op onze website.

Tot slot

Omdat er verschillende organisatievormen van het IKC bestaan, zullen feitelijke en juridische situaties kunnen verschillen van de hiervoor beschreven hoofdlijnen. Neem bij twijfel altijd contact op met het IKC zelf, de daaraan gelieerde kinderopvangorganisatie of het schoolbestuur.

Noten