Afstudeeronderzoek: het recht op een eerlijk proces bij de LKC

Isis Spiegelenberg heeft in opdracht van Onderwijsgeschillen voor haar afstudeeronderzoek onderzocht wat het recht op een eerlijk proces precies betekent en in hoeverre dit recht wordt geborgd bij de Landelijke Klachtencommissie Onderwijs (LKC). Gebleken is namelijk dat als een proces verloopt volgens deze eisen, de kans het grootst is dat partijen tevreden zijn met de uitkomst van de procedure en zich kunnen vinden in de uitspraak.

Isis Spiegelenberg, hbo-recht Hogeschool Windesheim

“Ik heb hbo recht aan de hogeschool Windesheim gestudeerd en ben net met een mooie 8 afgestudeerd met het onderzoek voor Stichting Onderwijsgeschillen. Het was erg interessant om in de praktijk onderzoek te doen naar het waarborgen van het recht op een eerlijk proces. Mijn conclusie is dat de LKC voor 95% voldoet aan de eisen die worden gesteld aan het recht op een eerlijk proces! Over die overige 5% heb ik aan Onderwijsgeschillen een aantal inzichten kunnen geven.

Het recht op een eerlijk proces is vastgelegd in verschillende wetten. Voor de LKC zijn vooral het Europees Verdrag tot Bescherming van de Rechten van de Mens en de fundamentele vrijheden, hierna EVRM, de Grondwet en de Algemene wet bestuursrecht belangrijk. Uit deze wetten volgt dat iedereen recht heeft op een openbare behandeling van een zaak als er sprake is van schending van de burgerlijke rechten en verplichtingen.

De Landelijke Klachtencommissie Onderwijs is formeel wettelijk gezien geen “gerecht” of “rechtsprekend orgaan”. Dit zou wel het geval zijn wanneer de LKC bindende adviezen gaat uitspreken en dat is op dit moment niet zo. Echter, de LKC wil zich wel houden aan de eisen die gelden voor het recht op een eerlijk proces.

In mijn onderzoek heb ik de werkwijze van de LKC onderzocht. Het blijkt dat de aspecten van het recht op een eerlijk proces hierin zijn gewaarborgd, namelijk:

De behandeling van de zaak gebeurt door moet gebeuren door een onafhankelijke en onpartijdige rechter. Iedere zaak wordt bij de LKC behandeld door 3 leden, onder wie een voorzitter die rechter is of benoembaar is in de rechterlijke macht.
De LKC houdt redelijke termijnen aan voor het behandelen van de zaak. Deze termijnen zijn afgeleid van de termijnen in de Algemene wet bestuursrecht en worden enkel verruimd op verzoek van partijen of indien schoolvakanties tot verlenging nopen.
De LKC behandelt beide partijen gelijk. Beide partijen worden op gelijke wijze geïnformeerd en beschikken over dezelfde informatie.
Partijen hebben bij de LKC de mogelijkheid om zich te laten adviseren, verdedigen en vertegenwoordigen.

Mijn conclusie is dat de LKC voldoet aan de eisen die worden gesteld aan het recht op een eerlijk proces. Bij mijn conclusie heb ik twee aandachtspunten benoemd:
Als het gaat over de termijnen, heb ik gezien dat de LKC niet voor iedere stap in het proces een vooraf vastgestelde termijn heeft gesteld. Bijvoorbeeld voor de tijd die een klager heeft om aanvullende informatie aan te leveren. Mijn advies is om deze termijnen in het reglement van de LKC op te nemen en daarbij de termijnen van de Algemene wet bestuursrecht te volgen. Dit geeft meer zekerheid voor de procespartijen over de werkwijze en planning van de LKC.

Mijn tweede aanbeveling aan de LKC gaat over de openbare behandeling van de klacht. Het EVRM zegt namelijk dat een uitspraak in principe altijd in het openbaar moet worden gedaan én dat het uitgangspunt is dat de zittingen openbaar zijn. De LKC doet dit allebei niet, met name omdat zaken vaak betrekking hebben op kinderen. De LKC zou ervoor kunnen kiezen om de uitspraken wel in het openbaar uit te spreken. Daarnaast kan overwogen worden om in het reglement op te nemen dat openbaarheid van de zitting het uitgangspunt is, en uitzonderingen daarop mogelijk zijn.”

Cécile de Vos, directeur-bestuurder van Stichting Onderwijsgeschillen, heeft Isis begeleid.

“Isis heeft heel zorgvuldig onderzocht en beoordeeld hoe het recht op een eerlijk proces wordt geborgd bij de LKC en vanuit het ondersteunend bureau. Het is fijn dat wij de bevestiging hebben gekregen dat we het goed doen!
Isis adviseert om meer termijnen vast te leggen en deze strikter te handhaven. Op dit moment gaan wij vaak soepel om met de termijnen, want we willen voorkomen dat de LKC een klacht niet behandelt alleen vanwege een zogenaamde vormfout. Echter, we moeten er daarin wel rekening mee houden dat partijen graag zekerheid hebben over de termijnen. Een aandachtspunt voor ons dus!

Voor de openbaarheid geldt, dat hiervoor een wettelijke uitzondering is in verband met bescherming van de privésfeer van vooral de leerlingen. Daarom heeft de LKC gekozen voor een standaard vertrouwelijke behandeling en het anoniem publiceren van de adviezen.”