Nieuws
Klachten over het coronabeleid op scholen
De afgelopen tijd ontving de Landelijke Klachtencommissie Onderwijs (LKC) allerlei klachten over de uitvoering van coronamaatregelen op scholen. Bijvoorbeeld over de invoering van de mondkapjesplicht of het volgen van quarantaineregels bij een positieve coronatest. Lees hieronder alles over de aanpak van de LKC, de vraag welke klachten ze wel en niet kan behandelen en voorbeelden uit de praktijk.
Welke klachten kan de LKC wél behandelen?
Klachten die de LKC kan behandelen hebben drie kenmerken: 1) ze gaan over onzorgvuldig handelen, 2) van iemand die aan een school is verbonden, 3) dat effect heeft op de kwaliteit van het onderwijs. Zo kan de LKC voor allerlei specifieke gevallen een advies uitbrengen over de toepassing van coronamaatregelen door een leerkracht, bestuurslid of vrijwilliger van een school en wat de impact daarvan op het onderwijs was.
En wat voor klachten kan de LKC niet behandelen?
De LKC behandelt geen klachten over het beleid van het kabinet zoals de mondkapjesplicht (LKC [publicatienummer 19834] en een quarantaineadvies (nog niet gepubliceerd). Gewoonweg omdat een school geen invloed op het overheidsbeleid heeft en de geldende wet- en regelgeving volgt. Ook kan de LKC niets zeggen over de rechtvaardiging van de coronaregels of de juistheid van de informatie rondom het coronavirus, bijvoorbeeld over de effectiviteit van een mondkapje. Dit gaat over de volksgezondheid en daar kan en mag ze geen uitspraken over doen.
Maar de mondkapjesplicht en de quarantaineregels gaan toch over uitvoering?
De klacht moet onzorgvuldig handelen van een (medewerker of bestuur van een) school betreffen. Een ouder kan bijvoorbeeld klagen over het feit dat een directeur bij een positieve test een leerling vraagt om in quarantaine te gaan. Of over de verplichting om alle leerlingen op een school een mondkapje te laten dragen. Zo’n klacht zou de LKC naar alle waarschijnlijk zonder zitting als niet klachtwaardig en dus ongegrond aanmerken. Op dit punt heeft de school namelijk geen vrijheid en moet ze de regels volgen.
Wat zijn voorbeelden van klachten die de LKC behandelde?
De LKC adviseerde over de volgende klachten:
Een school bood een leerling na de gedeeltelijke heropening van scholen niet 50 procent fysiek onderwijs aan. De klagende ouder kreeg gelijk, omdat de school zich inderdaad niet aan deze norm hield en daarvoor geen zwaarwegende redenen waren.
Situatie
Een vader klaagt erover dat de school na de schoolsluiting vanwege het coronavirus onvoldoende uitvoering heeft gegeven aan de beslissing van de Minister van Onderwijs dat scholen weer voor 50% van de onderwijstijd op school onderwijs aan leerlingen moeten verzorgen. Ook klaagt de vader erover dat de school, in de periode dat de school vanwege het coronavirus was gesloten, tekort is geschoten in haar inspanningen om zo goed mogelijk onderwijs te verzorgen. Volgens de vader heeft de school te weinig inspanningen verricht om zelf online onderwijs te verzorgen. Verder klaagt de vader erover dat de school in de periode dat er 50% onderwijs werd verzorgd bewegingsonderwijs heeft gegeven, terwijl aandacht zou moeten worden besteed aan de kernvakken. De vader klaagt ook over de bereikbaarheid van de school en het schoolbestuur tijdens de schoolsluiting.
Advies Commissie
De klacht over het minder dan 50% onderwijs verzorgen tijdens de gedeeltelijke opening van scholen is gegrond. De overige klachtonderdelen zijn ongegrond.
Toelichting
In de eerste twee weken in de periode dat de scholen voor 50% onderwijs moesten verzorgen, hebben de leerlingen geen 50% onderwijs op school gekregen. Het is de Commissie niet gebleken dat er voor de school sprake was van zodanig zwaarwegende redenen dat de school geen 50% onderwijs kon verzorgen. In de periode dat de scholen vanwege het coronavirus gesloten waren, heeft de school dagelijks onderwijs aan de leerlingen aangeboden. De school heeft het onderwijs voornamelijk aangeboden via een online platform. De keuze voor deze werkvorm valt binnen de bevoegdheid en de vrijheid van de school. Dat op andere basisscholen (meer) online onderwijs of instructie is gegeven, maakt niet dat de school een onvoldoende aanbod heeft gerealiseerd. Gezien de bevoegdheid en de vrijheid van de school om het aanbod en de inhoud van het onderwijs te bepalen, het dagelijkse aanbod en de omstandigheden waar de school mee werd geconfronteerd, is naar het oordeel van de Commissie geen sprake van een onvoldoende aanbod.
In de periode dat de school voor de helft was geopend, heeft zij één keer per week gedurende 40 minuten bewegingsonderwijs aangeboden. De invulling van het onderwijs behoort tot de bevoegdheid en de vrijheid van de school. Het aandeel bewegingsonderwijs is, gelet op de uren die de leerlingen op school waren, niet onevenredig in verhouding tot de kernvakken.
Gezien de uitzonderlijke omstandigheden als de coronacrisis, is het niet onredelijk dat het schoolbestuur ouders vraagt om via de e-mail contact te leggen, waarna vanuit het schoolbestuur contact kan worden opgenomen. Ook de school was via de e-mail en telefonisch via de andere schoollocatie bereikbaar.
De redenen om de school nog niet te openen, vallen niet onder de door de minister genoemde uitzonderingen.
Situatie
Vanwege de coronapandemie besluit het kabinet op 14 december 2020 dat de scholen met ingang van 16 december 2020 dichtgaan en dat het onderwijs (online) op afstand moet worden verzorgd. Op 3 februari 2021 deelt de Minister van Basis- en Voortgezet Onderwijs en Media aan de scholen en schoolbesturen mee dat het kabinet heeft besloten dat de basisscholen per 8 februari 2021 weer open gaan en op school onderwijs aan leerlingen dienen te verzorgen. Een vader klaagt erover dat de school van zijn zoon heeft besloten op een latere datum open te gaan dan landelijk is bepaald. Volgens de vader is dit in strijd met het landelijke beleid van de overheid.
Advies van de Commissie
De klacht is gegrond.
Toelichting
Ten behoeve van de opening van scholen heeft het ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap een servicedocument opgesteld. In het servicedocument is opgenomen dat de school open is tenzij het advies van de GGD over besmettingen op school en beperking van het verspreidingsrisico hier aanleiding toe geeft, of de school organisatorisch geen andere mogelijkheid heeft dan te sluiten, omdat teveel personeelsleden ziek zijn of in quarantaine moeten, en geen vervanging beschikbaar is. Op de school was geen sprake van een situatie die genoemd is als uitzondering in het servicedocument. De school moest dan ook in beginsel open. De praktische invulling moest veilig, verantwoord en haalbaar zijn. De argumenten die de school heeft aangevoerd ter onderbouwing van het besluit om de school nog niet te openen, zijn met name gelegen in de beperking van het aantal reisbewegingen. De Commissie begrijpt de zorgen van de school en het personeel over het coronavirus en wil hieraan, evenals aan wat er bij de uitvoering van een beslissing tot heropening komt kijken, niets af doen. Echter, niet is gebleken dat de aangedragen redenen vallen onder de uitzonderingen genoemd in het servicedocument. Dit vloeit ook voort uit het zeer dringende advies van de Onderwijsinspectie om de school wel te openen.
De school heeft niet gemotiveerd waarom sprake was van een groep met kwetsbare leerlingen.
Situatie
Vanwege de coronapandemie besloot het kabinet op 14 december 2020 dat de scholen met ingang van 16 december 2020 dicht gingen en dat het onderwijs (online) op afstand moest worden verzorgd. De scholen bleven open voor noodopvang en kwetsbare leerlingen. De ouders klagen erover dat de school van hun zoon besloot om groep 8 naar school te laten gaan tijdens de lockdown. Volgens de ouders is dit in strijd met het landelijke beleid van de overheid dat als doel heeft de pandemie te bestrijden. Volgens de ouders was geen sprake van een groep kwetsbare leerlingen.
Advies van de Commissie
De klacht is gegrond
Toelichting
Ten behoeve van de opening van scholen heeft het ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap een servicedocument opgesteld. In het servicedocument staat samengevat dat de school gesloten is, tenzij sprake is van een kwetsbare leerling of noodopvang. De school heeft niet gemotiveerd waarom in deze groep 8 sprake was van een van deze uitzonderingen. De Commissie begrijpt de wens van de school om een goede afsluiting voor de leerlingen van hun basisschoolperiode te verzorgen. Echter, niet is gebleken dat de aangedragen redenen vallen onder de uitzonderingen genoemd in het servicedocument. Daarom is de beslissing om de school te openen voor groep 8 onvoldoende gemotiveerd.
De school heeft in redelijkheid tot sluiting van de school kunnen besluiten, maar het schoolbestuur had over het beleid moeten communiceren.
Situatie
De ouders van een leerling die onderwijs volgt op een school voor kinderen met een gehoorbeperking of taalontwikkelingsstoornis (cluster 2) klagen erover dat de school gesloten was tijdens de tweede lockdown. Volgens de ouders zijn kinderen in het cluster 2 onderwijs kwetsbaar. Dit betekent dat de scholen open moeten blijven tijdens de lockdown. De ouders vinden verder dat onderwijs op afstand niet geschikt is voor hun zoon, dat de school geen maatwerk bood en niet bereid was tot overleg. Het bestuur en de school menen dat de sluiting nodig was: de coronapandemie was ernstig op dat moment, ook op school. Er is noodopvang voor kwetsbare kinderen en kinderen met ouders met een cruciaal beroep.
Advies van de Commissie
De klacht over de beslissing tot sluiting van de school, het informeren van de ouders, het bieden van maatwerk en de bereidheid tot overleg is ongegrond. De klacht tegen het schoolbestuur is gegrond voor het zover het de communicatie over zijn eigen beleid betreft.
Toelichting
De uitbraak van Covid-19 en daaropvolgende maatregelen maakten dat sprake was van een noodsituatie, waarbij de school en het schoolbestuur ook rekening moesten houden met de belangen van de leerkrachten en de schoolorganisatie. In dat kader had de school, een cluster 2 school, de vrijheid om over te gaan op onderwijs op afstand. Het is te begrijpen dat de school hiertoe besloten heeft. De school communiceerde met ouders over het besluit. Ook heeft de school de leerling naar school laten komen toen het onderwijs op afstand niet meer voor hem werkte. Het blijkt dat de school bereid is geweest tot overleg met ouders en daarbij maatwerk heeft geboden als dit nodig was.
De beslissing om de school te sluiten vloeide voort uit het beleid van het schoolbestuur. Gezien de uitzonderlijke situatie en de ingrijpende beslissing had het schoolbestuur ook meteen een rol moeten pakken in het communiceren over de ingrijpende beslissing. Dit heeft het schoolbestuur niet tijdig gedaan.
Een school moet het afstandsonderwijs afstemmen op de ondersteuningsbehoefte van de leerling.
Situatie
Een moeder klaagt erover dat de school onvoldoende onderwijs en begeleiding biedt aan haar kinderen. Haar kinderen kunnen vanwege de kwetsbare gezondheid van de moeder en het risico op coronabesmetting niet op school komen. Volgens de moeder moet de school meer instructie en contactmomenten regelen voor haar kinderen. Ook moet de school ervoor zorgen dat haar kinderen online les krijgen en betrokken blijven bij de les en hun klasgenoten. Volgens de school is het geven van online onderwijs pedagogisch en didactisch niet haalbaar. Het lukt een leerkracht niet om de aandacht gelijktijdig te verdelen tussen fysiek onderwijs en online onderwijs. Ook vanwege de vertrouwensbreuk met de moeder wil de school geen online onderwijs geven. De school heeft andere aanpassingen gedaan om afstandsonderwijs te geven.
Advies van de Commissie
De klacht is gegrond voor zover de school onvoldoende het thuisonderwijs heeft afgestemd op de ondersteuningsbehoefte van de leerling. Voor het overige is de klacht ongegrond.
Toelichting
Een school is vanwege haar vrijheid van inrichting niet verplicht om online les te geven, maar moet wel de onderwijskwaliteit waarborgen. De school heeft een alternatief lesaanbod gegeven aan de kinderen tijdens de coronaperiode, waarbij gewerkt is met een weektaak en er contactmomenten waren buiten lestijd. Een school moet echter wel haar afstandsonderwijs afstemmen op de ondersteuningsbehoefte van de leerling. Dat heeft de school onvoldoende gedaan. Een van de kinderen kreeg voor de coronacrisis extra begeleiding op de school. De school had die begeleiding moeten continueren, temeer omdat de kinderen van de moeder langdurig afstandsonderwijs hebben gekregen.
De school had eerder de ouders over het afnemen van de zelftest moeten informeren en daarbij nadrukkelijker moeten aangeven dat het afnemen van de zelftest vrijwillig was.
Situatie
Een school wil voorafgaand aan een schoolreisje alle leerlingen en medewerkers die meegaan een corona zelftest op school laten afnemen. Hierover heeft de school de ouders van de leerlingen per brief op vrijdag geïnformeerd; het schoolreisje is op maandag na dat weekend. Een vader klaagt erover dat zijn zoon door school verplicht werd om een zelftest af te nemen voor het schoolreisje. De vader meent dat de school hiervoor toestemming van de ouders had moeten hebben. Daarnaast klaagt de vader erover dat de school hem niet tijdig over het afnemen van de zelftest heeft ingelicht.
Advies van de Commissie
De klacht is gegrond.
Toelichting
Het afnemen van een zelftest op school voorafgaand aan een schoolreisje valt onder preventief testen, zoals dat in de Handreiking zelftesten in het voortgezet (speciaal) onderwijs (d.d. 27 mei 2021) is opgenomen. Uit deze handreiking volgt dat, wanneer het preventief testen niet thuis maar op school plaatsvindt, hiervoor (expliciet) toestemming nodig is van ouders als de leerling nog geen 16 jaar is. Ook de leerling moet instemmen met de zelftest op school. Gebleken is dat de toestemming van ouders ontbrak.
Daarnaast is de brief over het afnemen van de zelftest op school onvoldoende tijdig aan ouders gestuurd. Er was onvoldoende tijd tussen de ontvangst van de brief en het vertrek op schoolreisje om te zoeken naar eventuele oplossingen in het geval ouders bezwaren hadden tegen het doen van de zelftest. Verder is de inhoud van de brief over het afnemen van een zelftest vanwege de gebruikte bewoordingen en het ontbreken van informatie over de vrijwilligheid, dwingend van aard. Hoewel de Commissie niet kan vaststellen hoe het afnemen van de zelftest in de klas is verlopen, kan het voor leerlingen gezien de context, inhoud van de brief en hun leeftijd als dwingend zijn ervaren.
En zijn er andere voorbeelden waarin corona direct of indirect een rol speelde?
- De LKC heeft inmiddels een groot aantal situaties voorbij zien komen waarin corona een rol speelt. Dit kan onder andere spelen bij het beoordelen van het werk van leerlingen, het overgaan naar het volgende leerjaar, het betrekken van een leerling die tot de risicogroep behoren en kansrijk schooladvies.
- Klachten over het niet overgaan (bevorderen) naar het volgende leerjaar en afstromen naar een ander niveau. Meer lezen? Bezoek de themapagina ‘bevordering, doubleren en doorstromen in het voortgezet onderwijs’.
- Klachten over het schooladvies. De normering van de eindtoets was aangepast. In het kader van de coronacrisis werd scholen geadviseerd om kansrijk te adviseren. Dit betekent dat een school bij twijfel over het niveau, het schooladvies zou moeten aansluiten bij het hogere niveau.
- Klacht over het onvoldoende betrekken van een leerling die tot de risicogroep behoorde. Een leerling volgde vanwege de gezondheidssituatie thuisonderwijs, ook toen de scholen open waren. In zo’n geval moet de school zorgen dat een leerling deel blijft nemen, al dan niet digitaal.
- Klachten over de beoordeling van gemaakt werk, met name de resultaatverbeteringstoetsen. In het eerste jaar van de coronacrisis is het eindcijfer van eindexamenleerlingen gebaseerd op het schoolexamen. Er was dus geen centraal eindexamen. Scholen hebben toen resultaatverbeteringstoetsen afgenomen.
Welke betekenis heeft een advies van de LKC?
De LKC doet geen bindende uitspraak, maar geeft een advies. In dit advies staat of de klacht gegrond is: heeft de klager gelijk gekregen en is er sprake van onzorgvuldigheid of niet. Eventueel kan de LKC aan het schoolbestuur aanvullende maatregelen aanbevelen.
Wat zijn de routes voor klachten over coronamaatregelen?
Het onderstaande schema schetst de mogelijke routes. Vanzelfsprekend is dit een vereenvoudigde weergave van de werkelijkheid en is het altijd goed om bij vragen even telefonisch of per mail contact met ons op te nemen. Ook is het verstandig om een klacht bij voorkeur altijd eerst met degene die het betreft, de directie of het bestuur te bespreken.
